Regulateur
Waarvoor een regulateur diende
Een regulateur was de huisstandaard: de klok waarop alle andere klokken in huis of in een werkplaats werden gelijkgezet. Alles in het ontwerp staat in dienst van de gang. De kast hangt trillingsvrij aan de muur, de slinger is lang en zwaar, en versiering blijft beperkt.
Goed uitgevoerde exemplaren halen bij correct onderhoud een afwijking in de orde van een seconde per dag. Dat cijfer komt uit de restauratiepraktijk, niet uit een genormeerde meting.
Laterndluhr en Dachluhr
De Weense regulateur ontstond rond 1790 tot 1800 en beleefde zijn bloei in de Biedermeier-tijd. De vroege vorm heet Laterndluhr: een driedelige kast met een dakvormige bekroning, een langgerekt middendeel voor de secondeslinger en een verbreed onderstuk. Drie zijden zijn beglaasd, vandaar de vergelijking met een lantaarn. De driehoekige bekroning is na ongeveer 1820 standaard en komt uit de Engelse staande klok.
Vanaf ongeveer 1830 verschijnt de soberder Dachluhr, met mahonie-, noten- of kersenfineer en meestal een achtdaags werk. De term Dachluhr is overigens niet historisch: hij is later door verzamelaars en handel bedacht.
| Kenmerk | Laterndluhr | Dachluhr |
|---|---|---|
| Periode | circa 1800 tot 1848 | vanaf circa 1830 |
| Kastvorm | Driedelig, taille in het midden | Rechter, soberder lijn |
| Beglazing | Drie zijden | Front, soms zijruitjes |
| Slinger | Secondeslinger | Secondeslinger |
Regulateur in de Nederlandse handel
In Nederlandse webshops staat regulateur meestal voor een langwerpige wandklok met slinger en slagwerk, niet per se voor een precisie-uurwerk uit Wenen. https://www.klokkenshop.com/overige-klokken/regulateurs/ voert die categorie onder die naam, en ook Tweedehandsklokken.nl heeft er een aparte afdeling voor.
Waaraan te zien is dat het om een echte regulateur gaat
Een echte precisieregulateur heeft geen slagwerk. Elke slagtrein onttrekt kracht aan het gangwerk en veroorzaakt trilling, en dat verdraagt zich slecht met de bedoeling van de klok.