Jaarpendule

Twee klokken die met een minimum aan kracht toekomen: de een wordt eens per jaar opgewonden, de ander vrijwel nooit.

De 400-daagse klok

De jaarpendule, ook wel 400-daagse klok genoemd, werd rond 1879 en 1880 bedacht door de Duitser Anton Harder, die er de Jahresuhrenfabrik voor oprichtte. In plaats van een gewone slinger draait onder de wijzerplaat een schijf met gewichten aan een dunne torsieveer: de torsieslinger. Die draait heen en weer met een omlooptijd van twaalf, vijftien of twintig seconden en verbruikt zo weinig kracht dat een opwinding een jaar meegaat.

Het zwakke punt zat in de temperatuurgevoeligheid van de veer. In 1951 loste Charles Terwilliger dat op met een ophangveer die voor temperatuur gecompenseerd is.

De Atmos

De Atmos gaat nog een stap verder. Ingenieur Jean-Leon Reutter uit Neuchatel bouwde in 1928 het eerste prototype, dat werkte met kwik en ammoniak. Jaeger-LeCoultre kocht het patent en bracht in 1936 de tweede versie uit, waarin ethylchloride het werk doet.

Het principe is een gesloten balg met een vloeistof die bij de kleinste temperatuurwisseling verdampt en weer condenseert. Die beweging windt de veer op. Een graad Celsius verschil levert ongeveer twee dagen gangreserve. De regeling loopt via een torsieslinger met een periode van precies een minuut: dertig seconden heen, dertig seconden terug.

Wat beide klokken vragen

• Een vlakke, trillingvrije ondergrond, want de torsieslinger reageert op elke beweging.
• Waterpas stellen met de stelschroeven in de voet, anders loopt de slinger uit het midden.
• De transportbeveiliging losmaken na plaatsing, en weer vastzetten voor vervoer.
• Met rust laten: het openen van de stolp of het aanraken van de slinger verstoort de gang.

Veelgestelde vragen