Comtoise

De Franse boerenklok uit de Jura, herkenbaar aan de brede geperste slinger en het zware ijzeren werk.

Een streek vol klokkenmakers

De comtoise ontstond rond 1680 in de Franche-Comte, in het hooggelegen deel van de Jura. Morez en Morbier groeiden uit tot de twee productiecentra, en aan die laatste plaats dankt de klok zijn tweede naam: morbierklok. De bloeitijd lag tussen ongeveer 1820 en 1890; daarna liep de productie terug en kwam ze in het begin van de twintigste eeuw tot stilstand.

Het waren geen stadsklokken. Boerderijen in de Jura kochten ze als het enige uurwerk in huis, en de klok moest dus vooral betrouwbaar en hoorbaar zijn. Dat verklaart de zware bouw en het harde slagwerk.

Het broodblik-uurwerk

Het uurwerk is een ijzeren kooi met afneembare stijlen. Gangwerk en slagwerk staan naast elkaar tussen de platines, afgedekt door een blikken kap die in het Nederlands broodblik heet, naar de vorm. Twee gewichten van grofweg tweeëneenhalf tot viereneenhalf kilo drijven het geheel aan, opgewonden met een sleutel.

Vroege comtoises hebben een spillegang met korte slinger. Vanaf ongeveer 1850 kwam de ankergang in gebruik, die past bij de zware slingers die de klok toen kreeg.

De herhalingsslag

Vanaf omstreeks 1790 kreeg de comtoise een eigenaardigheid die hem meteen verraadt: hij slaat het uur, wacht ongeveer twee minuten en slaat datzelfde uur nog een keer. Wie de eerste reeks miste, hoort hem alsnog. Veel exemplaren hebben daarnaast een trekkoord waarmee de slag op verzoek te herhalen is.

De slinger met de haan

De negentiende-eeuwse comtoise heeft een grote geperste messing slinger, gebombeerd en breed uitgeslagen. Het bekendste motief is de Gallische haan, waardoor de klok in het Nederlands ook wel hanenklok wordt genoemd. Zonnestralen, korenaren en portretten komen eveneens voor.

Wie zich verder in het type wil verdiepen, vindt achtergrond bij comtoise-klokken.nl, dat de geschiedenis van dit klokkentype apart beschrijft.

Veelgestelde vragen