Zomertijd en de klokken die zichzelf verzetten
Twee keer per jaar gaat de klok een uur vooruit of achteruit. Radiografische klokken doen dat zelf, op basis van een langegolfsignaal dat vanuit Duitsland wordt uitgezonden.
Het signaal uit Mainflingen
De zender DCF77 staat bij Mainflingen, ongeveer vijfentwintig kilometer ten zuidoosten van Frankfurt am Main. Hij zendt op 77,5 kilohertz en wordt aangestuurd door de atoomklokken van de Physikalisch-Technische Bundesanstalt in Braunschweig. Het bereik is ongeveer tweeduizend kilometer, waarmee vrijwel heel Europa wordt gedekt.
De zender levert al sinds 1959 een tijdsignaal. Sinds 5 juni 1973 zit daar gecodeerde tijdinformatie in, en dat is de basis waarop elke radiografische klok werkt. In die code zit niet alleen het uur en de minuut, maar ook de datum en de aankondiging van een overgang naar zomer- of wintertijd.
Waarom het soms niet lukt
- Langegolf komt slecht door gewapend beton; een klok diep in een gebouw ontvangt vaak niets.
- Elektronica in de buurt kan het signaal verstoren, zoals een schakelende voeding of een ledlamp.
- De ontvangst is 's nachts beter dan overdag, omdat langegolf dan verder draagt.
- Na het plaatsen van een batterij kan het enkele minuten tot een nacht duren voordat de klok gelijkloopt.
Bij twijfel helpt het om de klok een nacht bij een raam te leggen, met de wijzerplaat naar het zuidoosten. Lukt het dan nog niet, dan valt de klok terug op het interne quartzwerk, dat gewoon doorloopt.
Handmatig verzetten
| Type klok | Wat er gebeurt bij de overgang |
|---|---|
| Radiografisch | Verzet zichzelf, meestal in de nacht van de overgang |
| Quartz | Handmatig verzetten met een knop of wieltje achterop |
| Mechanisch met slag | Wijzers vooruit draaien en bij elke slagpositie laten uitslaan |
| Mechanisch zonder slag | Wijzers vooruit of achteruit, afhankelijk van het uurwerk |
Achteruit draaien
Bij veel mechanische klokken met slagwerk mogen de wijzers niet achteruit worden gedraaid, omdat het slaghefboompje daarbij kan breken. In het najaar is de veilige route: de klok elf uur vooruit draaien in plaats van een uur terug, met bij elk uur even wachten tot de slag klaar is.
Reinier VosmaerSchrijft de artikelen op Tijd voor Klokken en controleert de feiten die erin staan.